Ankara merkezli Toplum Çalışmaları Enstitüsü, Türkiye’deki hukuk sisteminin geleceğini yakından ilgilendiren “Hukuk Fakülteleri Raporu”nu kamuoyuyla paylaştı. Enstitü Yönetim Kurulu üyesi Vasıf İnanç Duygulu’nun imzasını taşıyan çalışma, son çeyrek asırda hukuk fakültesi sayısındaki hızlı artışın, eğitimde kalite ve istihdam sorunlarını beraberinde getirdiğini ortaya koydu.
FAKÜLTELERİN ÇOĞUNLUĞU SON ÇEYREK ASIRDA KURULDU
Rapora göre, Türkiye’de aktif ve pasif durumdakilerle birlikte hukuk fakültesi sayısı 100’e yaklaşmış durumda. Mevcut 89 hukuk fakültesinin 67’sinin son 25 yıl içerisinde kurulmuş olması, büyümenin ne denli hızlı gerçekleştiğini gösteriyor. Bu fakültelerin 50’si devlet, 39’u ise vakıf üniversiteleri bünyesinde faaliyet gösteriyor.
Fakülte sayısındaki artış, doğrudan öğrenci sayılarına da yansıdı. 2013-2014 döneminde yaklaşık 55 bin olan hukuk öğrencisi sayısı, 2018-2019’da 82 bini aştı. Son yıllarda uygulanan kontenjan daraltma politikalarıyla bu sayı 75 bin seviyelerine gerilese de, son 10 yılda toplam öğrenci artışı yüzde 35 olarak kaydedildi.
AVUKAT SAYISI AVRUPA ORTALAMASINI SOLLADI
Raporun en çarpıcı bulgularından biri, avukat sayısındaki artış hızı oldu. 1998 yılında 36 bin olan avukat sayısı, 2024 yılı itibarıyla 199 bini aşarak 26 yılda beş katına çıktı.
Bu artış, kişi başına düşen avukat istatistiklerini de değiştirdi. Avukat başına düşen nüfus son 15 yılda 1.095 kişiden 430 kişiye kadar geriledi. Avrupa ülkeleriyle yapılan karşılaştırmada Türkiye; Portekiz ve İspanya’nın ardından avukat yoğunluğunun en yüksek olduğu üçüncü ülke konumunda yer alıyor. İncelenen 12 ülkede avukat başına düşen ortalama nüfus 679 iken, Türkiye’de bu rakamın 430 olması aradaki farkı net bir şekilde ortaya koyuyor.
AKADEMİK KADRODA CİDDİ DENGESİZLİK
Hukuk fakültelerinin sayısındaki artışa karşın, öğretim üyesi dağılımındaki adaletsizlik raporun dikkat çektiği bir diğer önemli başlık oldu. Türkiye genelindeki 86 hukuk fakültesinde toplam 586 profesör görev yapmasına rağmen, bu profesörlerin yüzde 41’i sadece 10 köklü fakültede toplanmış durumda.
Verilere göre 5 hukuk fakültesinde hiç profesör bulunmazken, 9 fakültede yalnızca bir profesör görev yapıyor. Çankırı Karatekin, Muğla Sıtkı Koçman gibi devlet üniversiteleri ile İstanbul Şehir Üniversitesi gibi vakıf üniversitelerinin hukuk fakültelerinde profesör sayısının sıfır olduğu tespit edildi.
VAKIF VE DEVLET ÜNİVERSİTELERİ ARASINDA BAŞARI FARKI
Eylül 2024’te ilk kez yapılan Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı (HMGS) sonuçları da eğitim kalitesindeki farkı gözler önüne serdi. Sınavda devlet üniversitesi mezunlarının başarı oranı yüzde 47,28 olurken, vakıf üniversitesi mezunlarında bu oran yüzde 30,07’de kaldı.
Ayrıca kontenjan azaltma politikalarındaki dengesizlik de eleştiri konusu oldu. 2023-2025 döneminde devlet üniversitelerinin kontenjanları yüzde 49 oranında azaltılırken, vakıf üniversitelerindeki düşüşün yüzde 10,1 ile sınırlı kalması, hukuk eğitiminin giderek "ücretli" hale geldiği ve kalitenin düşebileceği endişelerini doğurdu.
ÇÖZÜM ÖNERİLERİ: BARAJ YÜKSELTİLMELİ
Raporun sonuç bölümünde, hukuk eğitiminde nicelik yerine kaliteyi esas alan politikalara geçilmesi gerektiği vurgulandı. Enstitü, hukuk fakülteleri için belirlenen başarı sıralaması barajının kademeli olarak 50 bine çekilmesini önerdi. Ayrıca, akademik kadrolara dair standartlar getirilmesi ve kontenjan azaltma politikalarının vakıf üniversitelerini de kapsayacak şekilde dengelenmesi gerektiği belirtildi.
