Türkiye'den gelen Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) uzmanları, hastalığı yayan Narenciye Psillidinin (Asya Turunçgil Psillidi) yüzde 90 oranında baskılandığını belirtti.
Hastalığı yayan Psillide karşı biyolojik mücadele, doğal düşmanı olan parasitor böceklerle üç yıl önce başlatılmıştı.
Türkiye Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM), Adana Biyolojik Mücadele Araştırma Enstitüsü Müdürü Dr. Miraç Yayla ve Enstitüde görevli Bakteriyoloji uzmanı Dr. Raziye Çetinkaya Yıldız, Tarımsal Araştırmalar Enstitüsü uzmanlarıyla yaptığı incelemenin ardından Türk Ajansı Kıbrıs (TAK) muhabirine açıklamalarda bulundu.
-Yayla
Adana Biyolojik Mücadele Araştırma Enstitüsü Müdürü Dr. Miraç Yayla, henüz hastalığın görülmediğini ancak hastalığı taşıyan en önemli şeyin Psillid olduğunu kaydetti. Bu nedenle Psillid'i baskılamak gerektiğini belirten Yayla, hastalığın ortaya çıkması durumunda kontrol edilmesinin çok güç olacağını belirtti.
Hastalığın ciddiyetine işaret eden Yayla, "Psillid'le mücadele etmezsek ve kendi haline bırakırsak, hastalığın ortaya çıkması halinde, Psillid'in de çoğalacağını varsayarsak, hastalık hızla yayılacak ve 5 yıl içerisinde sıkacak limon bulamayacağız. Hastalık semptomu ağaçta görüldüğü an iş işten geçmiştir" dedi.
Girne, Tatlısu, Karpaz ve Güzelyurt bölgelerinde 45 bahçeden aldıkları yeşil aksam numunelerinde hastalık ve Psillid'e baktıklarını belirten Yayla, "Şu ana kadar inceledikleri sürgün ve parazitoitlerde hastalık görmedik, tertemiz. KKTC hastalık konusunda temiz ancak Psillid ile mücadeleye devam etmek zorundayız" dedi.
Alınan sürgünlerde yapılan incelemelerde nimflerin yüzde 90'ının parazitli (Parazitoidin yumurtalarını Psillid’in olgunlaşmamış haline bırakması) olduğunu gördüklerini belirten Yayla, "Bu Psillid popülasyonun yüzde 90 oranında baskılamış olduğumuzu gösteriyor. Güvenli bir sınırdayız ama bırakmamamız lazım" dedi.
-Kimyasal mücadeleye dikkat
Narenciyenin en ciddi zararlısı olan Akdeniz Meyve Sineği ile mücadelede, üreticinin çok dikkatli olması gerektiğini, aksi halde parazitoitlerin de öldürülebileceğini anlatan Yayla, kimyasal mücadelede geniş spektrumlu ilaçlardan ve kaplama ilaçlamadan kesinlikle kaçınılması gerektiğini kaydetti. Yayla Akdeniz Meyve Sineğine karşı ilacın ağacın üzerine değil de ağacın iz düşümündeki otlara atılmasını tavsiye ettiklerini belirtti.
Yayla, ayrıca atılacaksa ilacın böcek salınımdan önce atılması gerektiğini de belirtti.
Adanın eko sisteminin çok güzel olduğunu belirten Yayla, "Düzgün bir mühendislik yapılsa, böcek öldürücü ilaçlar kullanılmadan hasat dönemine, sadece kükürt ve yazlık yağ kullanarak gelinebilir" dedi.
-Karaca: “Bugüne kadar doğaya 149 bin parazitoit saldık”
TAE Müdürü Cem Karaca, narenciye ağacını kurutabilen Yeşillenme (Huanglongbing-HLB) hastalığını taşıyan Psillide karşı mücadeleye TAGEM ile birlikte üç yıl önce ABD'den parazitoit getirerek ve çoğaltmak için TAE Türkmenköy İstasyonunda üretim tesis kurarak başladıklarını anlattı.
Parazitoit üretmenin zor bir süreç olduğunu ancak bugüne kadar doğaya 149 bin parazitoit saldıklarını belirten Karaca, Psillidle mücadelede yüzde 90 başarıya ulaştıklarını belirtti ve "Kalan yüzde 10'luk popülasyon kısa zamanda çoğalabilir, mücadeleye devam etmek lazım" dedi.
-"Biyolojik mücadelede koyduğumuz hedeften daha ileri bir noktadayız" dedi.
Kimyasal ilaç kullanımına da değinen Karaca, mühendislere danışmadan ilaç kullanmaması gerektiğini belirtti.
Güney Kıbrıslı uzmanlarla İki Toplumlu Çevre Teknik Komitesi toplantılarında bir araya geldiklerini ve konu hakkında bilgi teatisinde bulunduklarını söyleyen Kara, bu toplantılarda Güney'de 1000 kadar parazitoit salındığını öğrendiklerini belirtti.
Karaca, çok kısa zamanda uzun yol alındığını, bunu hükümet ve Türkiye Kalkınma ve Ekonomik İş Birliği Ofisi'nin maddi katkılarıyla başardıklarını belirtti.
-Haydar
Tarım Dairesi Müdürü Murat Haydar da TAE ile birlikte çalıştıklarını, biyolojik mücadele için tasarlanacak "eylem planını" da birlikte yürüteceklerini, parazitoit salınımım ve gözlemlemelerinin de ortak yapılacağını kaydetti.
-Yıldız: “Hastalığın narenciyeyi bitirebilecek potansiyeli var”
Bakteriyoloji uzmanı Dr Raziye Çetinkaya Yıldız da adanın güneyindeki Psillid ve hastalık durumu hakkında bir bilgileri bulunmadığını ifada ederek, hastalığın narenciyeyi bitirebilecek potansiyeli olduğunu kaydetti. Yıldız, hastalık taşıyan ürünün suyunun da kullanılamayacak kadar kötüleştiğini belirtti.