10 Kasım Atatürk’ü Anma ve Atatürk Haftası

“Efendiler, Kıbrıs düşman elinde bulunduğu sürece, bu bölgenin ikmal yolları tıkanmıştır. Kıbrıs’a dikkat ediniz. Bu ada bizim için çok önemlidir.”

Atatürk’ün bu sözünün arkasında, yalnızca bir ada hakkındaki askerî değerlendirme değil; coğrafyayı, ikmal yollarını, deniz gücünü ve geleceğin güvenlik dengelerini birlikte okuyabilen bir stratejik akıl vardır.

10 Kasım, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü yalnızca saygı ve özlemle anma günü değildir. Aynı zamanda onun ileri görüşlülüğünü, askerî dehasını, devlet aklını ve bugüne ışık tutan düşüncelerini hatırlama, hatırlatma ve yeniden değerlendirme günüdür.

Atatürk’ü Kıbrıs’tan anlamak, bu bakımdan son derece önemlidir. Çünkü Kıbrıs, onun döneminde de bugün de yalnızca Akdeniz’de bir ada değil; Anadolu’nun güneyinin güvenliği, Doğu Akdeniz’deki deniz ulaştırma yolları, ticaret, enerji ve lojistik bakımından stratejik bir konumdur.

Atatürk’ün farkı, bu gerçeği yalnızca kendi döneminin şartları içinde değil, geleceği de görmesinde ve değerlendirmesinde yatıyordu. O, haritaya baktığında yalnızca toprakları değil, o toprakların birbirleriyle bağlantısını; denizleri işaret ettiğinde; ticaret yollarını, ikmal imkânlarını ve güvenlik dengelerini de okuyordu.

Antalya’daki tatbikatta Kıbrıs’a dikkat çekti

Tarihte 1930'ların başı veya ortası olarak kayıtlara geçtiği belirtilen dönemde, Türk Silahlı Kuvvetleri Akdeniz ve Antalya bölgesinde güney sınırlarının güvenliğine yönelik askeri bir tatbikat gerçekleştirir. Tatbikatı yakından izleyen Atatürk, kurmay subaylarını etrafına toplayarak masadaki harita üzerinden şu teorik soruyu yöneltir:

"Türkiye’nin yeniden işgal edildiğini ve Türk kuvvetlerinin sadece bu bölgede (güney sahil şeridinde) mukavemet ettiğini farz edelim. İkmal yollarımız ve imkânlarımız nelerdir?"

Subaylar çeşitli askeri, lojistik ve coğrafi senaryolar üretirken, Atatürk hepsini sabırla dinler. Ardından elini haritaya uzatıp doğrudan Kıbrıs Adası'nı işaret ederek tarihe geçen şu stratejik tespiti yapar:

"Efendiler! Kıbrıs düşman elinde bulunduğu sürece bu bölgenin ikmal yolları tıkanmıştır. Kıbrıs’a dikkat ediniz. Bu ada bizim için çok önemlidir."

Atatürk bu sözüyle, Anadolu'nun savunulmasının sadece anakaradaki askerî birliklerle değil, çevre denizlerdeki ve özellikle "vatanın bağrına saplanmış bir hançer" konumundaki Kıbrıs gibi stratejik noktaların kontrolüyle doğrudan ilişkili olduğunu vurgulamış ve askerî tatbikatın sınırlarını aşan stratejik düşünceyi ortaya koymuştur.

Atatürk, Kıbrıs’ı yalnızca Türkiye kıyılarına yakın bir ada olarak görmüyor, Anadolu’nun güneyindeki askerî hareket kabiliyeti, deniz ulaştırması, ikmal ve enerji güvenliğiyle birlikte değerlendiriyordu. Başka bir ifadeyle, bir coğrafi noktanın nasıl bütün bir bölgenin güvenlik ve lojistik dengesini etkileyebileceğini gösteriyordu.

Bugün Doğu Akdeniz’de deniz güvenliğini, ticaret yollarını, enerji taşımacılığını ve lojistik koridorları konuşurken bu değerlendirme çok daha geniş bir anlam kazanıyor.

Bir asır öncesinden bugüne uzanan mesaj açıktır: Bir ülkenin güvenliği, yalnızca kendi kara sınırlarında değil, denizlere açılan bağlantılarında ve bu bağlantıların sürekliliğinde de şekillenir.

Atatürk’ün Kıbrıslı Türk kardeşlerine tarihî mesajı

Atatürk’ün Kıbrıs’a verdiği önemi gösteren çok daha somut ve doğrudan bir tarihî belge de bulunmaktadır.

Millî Mücadele yıllarında Kıbrıs Türkleri, Anadolu’daki bağımsızlık mücadelesine maddi ve manevi destek sağlamış; yardım kampanyaları düzenlemiş, tiyatro ve müsamere faaliyetleriyle bağış toplamış, gönüllülerini Anadolu’ya göndermiştir.

Bu dayanışmanın Atatürk tarafından nasıl karşılandığını gösteren önemli belge, 24 Ekim 1921 tarihli mektuptur. Mustafa Kemal Paşa, Antalya Havalisi Kumandanı Şefik Bey’e gönderdiği yazıda, Kıbrıs Türk Halkı tarafından hazırlanıp dağıtılan rozet ve kartpostalları aldığını belirterek teşekkürlerini iletmiştir.

Mektubunda özellikle şu ifadeye yer vermiştir:

"Kıbrıslı kardeşlerimizin Anavatan’a karşı gösterdikleri alâka şayan-ı memnuniyettir. Aynı hissiyat ile mütehassisiz."

Bu ifade, dönemin Cumhurbaşkanlığı Arşivi belgelerine dayanmaktadır. Üstelik belgede bu cümlenin Atatürk tarafından kırmızı kalemle işaretlendiği de belirtilmektedir.

Ne büyük bir tarihî anlam!

Anadolu işgal altındayken, İngiliz yönetimi altında bulunan Kıbrıs Türkleri, imkânları ölçüsünde Anadolu’nun bağımsızlık mücadelesine destek veriyor; Mustafa Kemal Paşa da bu dayanışmayı doğrudan takdir ederek Kıbrıslı Türkleri “kardeşlerimiz” diye anıyordu.

1920–1922 yılları arasında Kıbrıs’ta düzenlenen yardım etkinlikleri, kadınların ve gençlerin faaliyetleri, bağışlar ve Anadolu’ya gönüllü katılımlar, bu ilişkinin yalnızca sözde kalmadığını ortaya koymaktadır.

Dolayısıyla Kıbrıs Türk halkının Millî Mücadele ile kurduğu bağ, sonradan oluşturulmuş bir hatırlama biçimi değil; tarihî belgelerle izlenebilen gerçek bir dayanışma hikâyesidir.

Bugün 10 Kasım’da Atatürk’ü anarken, Anadolu’nun bağımsızlığı için adadan yardım gönderen, bağış toplayan, gönüllü olan ve bu ortak mücadeleye yüreklerini koyan Kıbrıslı Türkleri de unutmamalıyız.

Mavi Vatan’ın tarihî arka planı: Denizleri okumak, geleceği okumaktır

Atatürk’ün Kıbrıs’a ilişkin stratejik değerlendirmesini, denizcilik vizyonundan ayrı düşünmek mümkün değildir.

1 Kasım 1937 tarihinde TBMM açılış konuşmasında söylediği şu söz, onun denizcilik anlayışını açıkça ortaya koymaktadır:

“Denizciliği, Türkün büyük millî ülküsü olarak düşünmeli ve onu az zamanda başarmalıyız.”

Bu cümle, denizlerin yalnızca askerî güvenlik açısından değil, ekonomik kalkınma, ticaret, ulaştırma ve millî bağımsızlık açısından da taşıdığı önemi göstermektedir.

Bugün Mavi Vatan kavramı çerçevesinde ele aldığımız deniz yetki alanları, deniz güvenliği, limanlar, enerji hatları, ticaret yolları, tersaneler, gemi inşa sanayisi ve lojistik kabiliyetler, bu geniş denizcilik perspektifinin günümüzdeki stratejik karşılıklarıdır.

Çünkü denizlerde güçlü olmak yalnızca donanma sahibi olmak değildir. Limanları etkin işletmek, ticaret filosunu geliştirmek, deniz ulaştırma hatlarını güvence altına almak, savunma sanayisini güçlendirmek, teknolojiyi üretmek ve kriz dönemlerinde tedarik zincirini ayakta tutabilmektir.

Kıbrıs da bu büyük resmin tam merkezinde yer almaktadır.

Doğu Akdeniz’deki deniz ulaştırma hatları, Mersin ve İskenderun limanlarıyla bağlantılar, enerji taşımacılığı ve bölgesel ticaret düşünüldüğünde, adanın coğrafi konumu yalnızca askerî değil, ekonomik ve lojistik bir değer de taşımaktadır.

Atatürk’ün Antalya’daki tatbikatta ikmal yollarına dikkat çekmesiyle 1937’de denizciliği millî ülkü olarak tanımlaması arasında güçlü bir düşünsel bağ vardır: Coğrafyayı tanımak, denizleri anlamak ve geleceğin ihtiyaçlarını bugünden planlamak.

Bugün KKTC’ye düşen sorumluluk

Atatürk’ün bu stratejik yaklaşımı, bugün Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti açısından da önemli bir yol göstericidir.

KKTC’nin geleceği; deniz güvenliği, limanların modernizasyonu, Türkiye ile lojistik entegrasyon, ticaretin geliştirilmesi, enerji sürekliliği, denizcilik eğitimi ve nitelikli insan kaynağı gibi alanların birlikte planlanmasına bağlıdır.

Gazimağusa ve Girne limanlarının kapasitesinin geliştirilmesi, deniz taşımacılığında verimlilik, dijital liman sistemleri, gümrük süreçlerinin iyileştirilmesi ve Türkiye ile tedarik zinciri bağlantılarının güçlendirilmesi, ada ekonomisinin dayanıklılığı bakımından önem taşımaktadır.

Aynı şekilde deniz ve hava ulaştırmasının birbirini tamamlayan bir sistem olarak ele alınması, turizmden ticarete kadar birçok alanda KKTC’nin rekabet gücüne katkı sağlayacaktır.

Mavi Vatan'ın KKTC için anlamı da burada ortaya çıkmaktadır: Denizleri yalnızca çevremizde bulunan coğrafi alanlar olarak değil; güvenliğimizin, ekonomimizin, ticaretimizin ve geleceğimizin ayrılmaz bir parçası olarak değerlendirmektir.

Atatürk’ün düşünce mirasını yaşatmak, bu alanlarda bilimsel bilgi üretmek, gençleri yetiştirmek, kurumları güçlendirmek ve Türkiye ile iş birliğini somut projelere dönüştürmekle mümkündür.

Bir asırlık mesaj, bugün hâlâ güncel

Atatürk’ün askerî dehası, yalnızca kazandığı savaşlarda değil, savaşların arkasındaki coğrafyayı, lojistiği, ekonomik kaynakları ve geleceğin güç dengelerini okuyabilmesinde de görülür.

Antalya’daki tatbikatta Kıbrıs’ı haritada işaret ederek ikmal yollarına dikkat çekmesi, bu stratejik bakışın çarpıcı bir örneğidir. 1921 yılında Kıbrıslı Türklerin desteğini takdir ederek onlara “Kıbrıslı kardeşlerimiz” diye seslenmesi ise bu coğrafi ve stratejik bağın insani ve tarihî boyutunu ortaya koymaktadır.

Bir tarafta Anadolu’nun bağımsızlığı için adadan uzanan yardım eli, diğer tarafta Kıbrıs’ın Türkiye’nin güvenliği açısından önemini yıllar öncesinden değerlendiren bir lider…

İşte Atatürk’ü Kıbrıs’tan anlamak tam da budur.

Bugün 10 Kasım’da onu anarken, yalnızca geçmişte bıraktığı zaferleri değil, geleceğe ilişkin öngörülerini de hatırlamalıyız. Onun denizcilik ülküsünü, stratejik düşüncesini, bağımsızlık anlayışını ve bilime dayalı devlet aklını bugünün ihtiyaçlarıyla buluşturmalıyız.

Çünkü Atatürk’ün bize bıraktığı en önemli miraslardan biri, olayları yalnızca yaşandıkları günün şartlarıyla değil, gelecekte doğuracakları sonuçlarla birlikte değerlendirme sorumluluğudur.

Atatürk’ü Kıbrıs’tan anlamak; bir adanın stratejik önemini kavramanın ötesinde, bir milletin tarihini, denizlerdeki geleceğini ve bağımsızlık iradesini birlikte okumaktır.

10 Kasım’da, Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK’Ü saygı, minnet ve özlemle anıyoruz.

Ruhu şad olsun.