İnsan bazen üzgün olduğu için değil, üzgün olmaması gerektiğine inandığı için daha fazla yorulur.
Günümüzde mutluluk, çoğu zaman ulaşılması ve sürekli korunması gereken bir ruh hâli olarak görülüyor. Oysa insan psikolojisi, her zaman iyi hissetmek üzerine kurul değildir. Üzüntü, kaygı, öfke ve hayal kırıklığı da yaşamın doğal bir parçasıdır. Buna rağmen birçok insan, olumsuz bir duygu yaşadığında kendisine hemen daha iyi hissetmesi gerektiğini söylüyor. Peki, sürekli mutlu olmaya çalışmak gerçekten iyi hissetmemizi sağlıyor mu?
Bir düşünün: Zor bir gün geçirdiniz, kendinizi üzgün hissediyorsunuz. Ancak zihninizde sürekli aynı düşünceler dolaşıyor: "Olumsuz düşünmemeliyim", "Bu kadar üzülmemem gerekiyor" veya "Her şeye rağmen mutlu olmalıyım." İlk bakışta olumlu düşünmeye çalışmak gibi görünen bu yaklaşım, zamanla kişinin kendi duygularıyla mücadele etmesine neden olabilir. Çünkü kişi artık yalnızca yaşadığı üzüntüyle değil, üzgün olduğu için kendisine yönelttiği eleştirilerle de uğraşmaya başlar.
Klinik psikoloji açısından bu süreçte iki önemli kavram öne çıkar: duygusal bastırma ve yaşantısal kaçınma. Duygusal bastırma, kişinin hissettiği duyguları ifade etmemeye veya görünür kılmamaya çalışmasıdır. Yaşantısal kaçınma ise rahatsız edici düşünce, duygu ve içsel deneyimlerden uzaklaşmak ya da bunları kontrol etmek için sürekli çaba göstermesidir. Kişi üzüntüsünü hissetmemek için kendisini işe verebilir, sürekli meşgul olabilir veya her koşulda olumlu görünmeye çalışabilir. Bu davranışlar kısa süreli rahatlama sağlayabilse de kişinin duygusal ihtiyaçlarını fark etmesini zorlaştırabilir.
Bu noktada psikolojik açıdan önemli olan, olumsuz duyguları ortadan kaldırmak değil, onlarla kurduğumuz ilişkiyi değiştirebilmektir. Wenzel, Schumacher ve Rowland'ın (2024) Stress and Health dergisinde yayımlanan araştırması, farkındalık ve kabul uygulamalarının olumsuz duygular sonrasında daha kabul edici bir tutum geliştirmedeki rolünü incelemiştir. Laboratuvar ortamında 258, günlük yaşam koşullarında ise 125 kişinin değerlendirildiği çalışma, kişinin yaşadığı duyguları fark etmesinin ve onları yargılamadan karşılamasının önemine işaret etmektedir.
Peki, günlük yaşamda ne yapabiliriz? Öncelikle kendimizi üzgün hissettiğimizde bu duyguyu hemen değiştirmeye çalışmak yerine ne yaşadığımızı anlamaya odaklanabiliriz. "Neden böyle hissediyorum?", "Bu duygu bana hangi ihtiyacımı hatırlatıyor?" ve "Şu anda kendime nasıl destek olabilirim?" gibi sorular, iç dünyamızla daha sağlıklı bir ilişki kurmamıza yardımcı olabilir. Gerektiğinde güvendiğimiz insanlarla konuşmak ve profesyonel destek almak da bu sürecin önemli parçalarıdır.
Psikolojik dayanıklılık, hiçbir zaman üzülmemek, kaygılanmamak veya hayal kırıklığı yaşamamak değildir. Asıl dayanıklılık, zorlayıcı duygular karşısında kendimizi kaybetmeden, ihtiyaçlarımızı fark ederek yaşamımıza devam edebilmektir.
Unutmayın; mutluluk, hayatınızdaki bütün olumsuz duyguları susturmak değildir. Bazen kendinize gösterebileceğiniz en büyük anlayış, iyi hissetmediğiniz bir günde de kendinizi suçlamamaktır. Çünkü insanın iyileşmesi, her zaman mutlu olmayı başarmasıyla değil, kendisiyle savaşmayı bırakabilmesiyle de başlar.
Klinik Psikolog Doğuş Engin
Kaynakça (APA 7)
Wenzel, M., Schumacher, D., & Rowland, Z. (2024). Practicing mindfulness can foster monitoring and acceptance after experiencing negative affect. Stress and Health, 40(5), e3474.
